Năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam khi lần đầu tiên triển khai khảo sát Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) trên máy tính tại 60/63 tỉnh, thành phố. Khoảng 7.200 học sinh 15 tuổi tại 195 cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên tham gia khảo sát chính thức diễn ra từ ngày 15–29/4/2025. Nội dung đánh giá tập trung vào 4 lĩnh vực: Đọc hiểu, Toán học, Khoa học và Học tập trong thế giới số.
PISA – thước đo năng lực học sinh trong bối cảnh toàn cầu
PISA là chương trình đánh giá học sinh quốc tế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tổ chức theo chu kỳ 3 năm/lần. Ba lĩnh vực cốt lõi của PISA gồm Toán học, Đọc hiểu và Khoa học.
Khác với các bài kiểm tra truyền thống, các câu hỏi trong PISA chủ yếu là những tình huống gắn với đời sống, đòi hỏi học sinh phải vận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng đã học để phân tích, suy luận và giải quyết vấn đề. Qua đó, chương trình hướng tới đánh giá năng lực và khả năng thích ứng của học sinh trong xã hội hiện đại, thay vì chỉ kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức.
Việt Nam triển khai PISA bài bản, bảo đảm chuẩn quốc tế
Khảo sát PISA 2025 tại Việt Nam được thực hiện hoàn toàn trên máy tính, tuân thủ chặt chẽ quy trình kỹ thuật và hướng dẫn của OECD. Trong các phóng sự phát sóng trên VTV1, quy trình tổ chức khảo sát được minh họa rõ nét, từ khâu chuẩn bị cơ sở vật chất, hệ thống mạng, phần mềm đến công tác hướng dẫn học sinh và xử lý các tình huống kỹ thuật.
Trung tâm Khảo thí quốc gia và Đánh giá chất lượng giáo dục – đơn vị được Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo giao nhiệm vụ triển khai – đã tổ chức tập huấn kỹ lưỡng cho các địa phương và cơ sở giáo dục. Việc triển khai được quán triệt theo nguyên tắc “nghiêm túc, đúng quy trình, khách quan và trung thực”. Theo đó, toàn bộ quá trình khảo sát từ tổ chức, giám sát đến hậu kiểm dữ liệu đều được kiểm soát chặt chẽ, nhằm tạo ra cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ nghiên cứu, đánh giá và hoạch định chính sách giáo dục.
PISA không chỉ là kỳ khảo sát, mà là cơ hội đổi mới giáo dục
Ông Hà Xuân Thành – chuyên gia về đánh giá chất lượng giáo dục – nhấn mạnh việc vận dụng PISA không chỉ là “đi thi” mà là cơ hội để Việt Nam học hỏi chuẩn quốc tế về kỹ thuật đánh giá, từ đó đổi mới kiểm tra, đánh giá trong nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Ông cho rằng việc hiểu và áp dụng đúng cách đánh giá PISA giúp giáo viên thiết kế được câu hỏi, bài kiểm tra gắn với chuẩn đầu ra Chương trình 2018, qua đó đánh giá được tiến bộ thực chất thay vì chỉ “điểm số hình thức”.
Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Huỳnh Văn Chương khẳng định, khảo sát PISA chu kỳ 2025 phải được triển khai “nghiêm túc, thực chất, đúng quy định” và là cơ hội để Việt Nam tạo ra các bộ chỉ số trung thực, tin cậy về kết quả giáo dục phổ thông. Ông lưu ý, việc lần đầu tiên thực hiện PISA trên máy tính đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, nghiệp vụ và tổ chức, đồng thời là bước tiến quan trọng trong hội nhập quốc tế, so sánh với các nền giáo dục tiên tiến để cải tiến chương trình, phương pháp dạy học tại Việt Nam.
Kết quả PISA và vị thế của Việt Nam
Trong các chu kỳ trước, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. PISA 2022, Việt Nam xếp thứ 34/81 quốc gia và vùng lãnh thổ, đứng thứ 2 khu vực ASEAN (sau Singapore). Riêng lĩnh vực Toán học, Việt Nam xếp thứ 31/81, trong khi Singapore đứng đầu thế giới.
Đáng chú ý, nếu xét theo điều kiện kinh tế – xã hội, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có hiệu quả đầu tư giáo dục cao. Tổng chi phí cho mỗi học sinh từ 6 đến 15 tuổi của Việt Nam chỉ khoảng 13.800 USD, trong khi mức trung bình của các nước OECD lên tới hơn 75.000 USD. Tuy vậy, kết quả học tập của học sinh Việt Nam vẫn thuộc nhóm cao, cho thấy hiệu quả đáng kể của hệ thống giáo dục.
Bước tiến trong hội nhập và nâng cao chất lượng giáo dục
Việc triển khai PISA trên máy tính trong chu kỳ 2025 không chỉ là bước tiến về kỹ thuật mà còn thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc hội nhập quốc tế về giáo dục. Dữ liệu thu được từ khảo sát sẽ là cơ sở quan trọng để phân tích, đánh giá chính sách và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong thời gian tới.
Qua đó, PISA tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ đánh giá hiện đại, giúp Việt Nam “soi chiếu” lại hệ thống giáo dục, hướng tới mục tiêu phát triển năng lực người học, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.
